English

mouseioaianis.gr







                                                                                                                                                                                                                              

title

description

title title

title

description

title title

title

description

title title

title

description

title title

title

description

title title

title

description

title title

title

description

title title
Home Δελτία Τύπου ΕΟΡΔΑΙΑ 2009: Η ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΡΡΑΧΗ ΚΑΙ ΣΤΗ ΜΑΥΡΟΠΗΓΗ - ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟ ΦΡΑΓΜΑ ΙΛΑΡΙΩΝΑ (ΑΛΙΑΚΜΩΝ): Η ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΣΤΙΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΤΙΟ ΚΑΙ ΠΑΝΑΓΙΑ ΔΙΠΟΡΟΥ ΓΡΕΒΕΝΩΝ

ΕΟΡΔΑΙΑ 2009: Η ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΡΡΑΧΗ ΚΑΙ ΣΤΗ ΜΑΥΡΟΠΗΓΗ - ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟ ΦΡΑΓΜΑ ΙΛΑΡΙΩΝΑ (ΑΛΙΑΚΜΩΝ): Η ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΣΤΙΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΤΙΟ ΚΑΙ ΠΑΝΑΓΙΑ ΔΙΠΟΡΟΥ ΓΡΕΒΕΝΩΝ

«ΕΟΡΔΑΙΑ 2009: Η ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΡΡΑΧΗ ΚΑΙ ΣΤΗ ΜΑΥΡΟΠΗΓΗ» 

Οι σωστικές ανασκαφές της Λ΄ Εφορείας κατά το 2009

            Από το 2004 είχαμε επισημάνει ότι το σωστικό ανασκαφικό έργο που κληθήκαμε να φέρουμε εις πέρας, κυρίως για τη ΔΕΗ Α.Ε., ήταν μεγάλο και ότι θα καθίστατο τεράστιο, γνωρίζοντας ότι στην εξέλιξή του το πρόγραμμα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας εξαρτάται από τη λειτουργία λιγνιτωρυχείων και φραγμάτων στους Νομούς Κοζάνης και Γρεβενών. Τούτο επιβεβαιώθηκε από τις μεγάλες ανασκαφές σε δεκάδες στρεμμάτων που ήδη διενεργήσαμε, ενώ κατά το 2009 τα πολλά και πολύμορφα δημόσια έργα επέβαλαν έργο ανασκαφικό που ξεπέρασε κάθε προηγούμενο με την απασχόληση προσωπικού 758 ατόμων.

 

ΑΝΑΡΡΑΧΗ

            Η Αναρράχη, χωριό στη δυτική Εορδαία και στους ανατολικούς πρόποδες της οροσειράς του Ασκίου όρους, είναι γνωστό από παλιά για τις αρχαιότητες της. Στα νότια-νοτιοδυτικά δεσπόζει ο τειχισμένος οικισμός, το Καστρί ή Κάστρο Αναρράχης-Δέρβης (Ντέμπρης), πάνω σε λόφο, όπου τόσο στα ριζά της πλαγιάς όσο και λίγο μακρύτερα έχουν αποκαλυφθεί από λαθρανασκαφές τάφοι και σημαντικά ευρήματα με ένταξη από τα αρχαϊκά έως τα ελληνιστικά και ρωμαϊκά χρόνια. Ευρύτερα έχει ανευρεθεί θησαυρός 81 χάλκινων νομισμάτων Φιλίππου Β΄ και Μεγάλου Αλεξάνδρου, ενώ από παλαιότερα είναι γνωστός ο θησαυρός 720 χάλκινων βυζαντινών νομισμάτων.

Κατά τον έλεγχο της χάραξης του δρόμου Δυτικής Εορδαίας διαπιστώσαμε ότι θίγονται σημαντικοί αρχαιολογικοί χώροι, ανάμεσά τους και της θέσης Κουρί, όπου διενεργήσαμε σωστική ανασκαφή και διαπιστώσαμε ότι ο χώρος είχε κατοικηθεί κατά την Εποχή Χαλκού, τα κατάλοιπα της οποίας διαταράχθηκαν στα ιστορικά χρόνια, από τον 4ο αι. π.Χ. Τα οικιστικά κατάλοιπα δεν διασώθηκαν, εκτός από ένα στρώμα καταστροφής σε έκταση 100 τ. μ. και δύο πίθους, με ελάχιστα κινητά ευρήματα.

Εξαιρετικά σημαντικό κινητό εύρημα ήταν το σύνολο των αργυρών αγγείων πόσης, που αποτελούνται από έναν κάνθαρο και παραδίπλα μία αρύταινα και μία φιάλη, που περιείχε τέσσερα μικρότερα αγγεία. Ο κάνθαρος έχει ψηλό χυτό πόδι και χυτές διπλές λαβές, η αρύταινα είναι επίσης χυτή.

Στο εσωτερικό της φιάλης είχαν τοποθετήσει άλλα τέσσερα αγγεία, έναν κάνθαρο και τρεις σκύφους με πόδι και λαβές, οι οποίοι φέρουν ανάγλυφο και επίχρυσο φυτικό διάκοσμο από ανθέμια, άνθη λωτού και βλαστόσπειρες. Ο κάνθαρος, καλυκόσχημος, με χυτό ψηλό πόδι, φέρει, όπως και ο πρώτος, χυτές διπλές λαβές, οι σκύφοι έχουν χυτή, κωνική βάση και χυτές δακτυλιόσχημες λαβές ανάμεσα σε χυτά πλατιά ελάσματα, που φέρουν αντιθετικά εγχάρακτα άνθη λωτού στην πάνω επιφάνεια. Οι λαβές μπορούν να συγκριθούν με ανάλογες από το Βοτονόσι της Ηπείρου και γενικά ως προς το σχήμα (σώμα και λαβές) οι σκύφοι είναι παρόμοιοι με σκύφο από ένα σύνολο έξι αργυρών αγγείων από τον τάφο του Φιλίππου στη Βεργίνα, στον οποίο ωστόσο οι λαβές είναι πιο απλοποιημένες. Στον κάνθαρο του εσωτερικού της φιάλης και κάτω από το χείλος υπάρχει με στιγμές η επιγραφή ΑΝΤΙΟΧΟΥ, προφανώς όνομα του κατόχου.

            Το σύνολο αγγείων πόσης από την Αναρράχη, που εντάσσεται στο δεύτερο μισό του 4ου αι. π.Χ., είναι μοναδικό εύρημα στην περιοχή της Άνω Μακεδονίας και σπάνιο για όλο τον αρχαίο κόσμο. Το υλικό είναι πολύτιμο, η τεχνική της επιχρύσωσης προϋποθέτει εργαστήριο ακμαίο, οι σκύφοι δεν έχουν και το πιο συνηθισμένο σχήμα, η επιγραφή κατόχου είναι επίσης σπάνια. Όλα αυτά τα στοιχεία δηλώνουν οργανωμένη κοινωνία με ανώτερο βιοτικό επίπεδο κατά τον 4ο αι. π.Χ. στην περιοχή της Εορδαίας, στην οποία, όπως έχουμε αποδείξει με τη συστηματική έρευνα των τελευταίων ετών, είναι συχνός ο εντοπισμός μεταλλικών αγγείων, κυρίως από χαλκό. Έχουμε ήδη διατυπώσει πολλές φορές την άποψη για τοπική καταγωγή και ύπαρξη εγχώριων εργαστηρίων τόσο στην κεραμική-κοροπλαστική όσο και στη μεταλλοτεχνία.  

ΜΑΥΡΟΠΗΓΗ

Η Μαυροπηγή, στο ζωτικό χώρο της οποίας βόρεια, ανατολικά και νοτιοανατολικά, αναπτύσσονται ήδη τα λιγνιτωρυχεία της ΔΕΗ Α.Ε., είναι γνωστή στην έρευνα για τις αρχαιότητες που έχουν αποκαλυφθεί κατά καιρούς στην περιοχή της και προέρχονται από περισυλλογές σημαντικών ευρημάτων της παλαιάς έρευνας, από τη μικρή ανασκαφή μας στη δεκαετία του 1980 στο λόφο με την επωνυμία Κάστρο και από τις μεταγενέστερες σωστικές ανασκαφές για την κατασκευή του δρόμου Κοζάνης-Πτολεμαΐδας (1999-2001) και την πιο πρόσφατη (2005-2006) στον νεολιθικό οικισμό της θέσης Φυλλοτσαΐρι, που συγκαταλέγεται στους αρχαιότερους της Ελλάδας και των Βαλκανίων με ένταξη στα μέσα της 7ης χιλιετίας π.Χ. Σύμφωνα με τον αρχαιολογικό χάρτη που έχουμε συντάξει το σύνολο των αρχαιολογικών χώρων ανέρχεται σε 27 και οι περισσότεροι βρίσκονται εντός ορίων ανάπτυξης των λιγνιτωρυχείων.

Το νεκροταφείο που ανασκάψαμε το 2008 και το 2009 στους πρόποδες του λόφου του Αγίου Μάρκου, συνδέεται με τον αρχαίο οικισμό που αναπτύσσεται σε λόφο με το χαρακτηριστικό όνομα Κάστρο, όπου έχουμε ερευνήσει κατάλοιπα ελληνιστικών χρόνων, που καταλαμβάνουν το κορυφαίο και τα ανώτερα προς στην κορυφή πλατώματα με τη μεγαλύτερη επίπεδη έκταση, με αφορμή παράδοση αναθηματικών, ανάγλυφων και ενεπίγραφων στηλών που προήλθαν από την ισοπέδωση χώρου ιερού του Απόλλωνα στην κορυφή. Ο οικισμός στη θέση Κάστρο, συνδέεται επίσης με τα οικιστικά κατάλοιπα στις θέσεις Παλιάμπελα, Βρύση του Αράπη και Ισιώματα, καθώς και με τα οικιστικά και εργαστηριακά κατάλοιπα στις θέσεις Αργόρεμα και τους πρόποδες του Αγίου Μάρκου, αποτελώντας την άνω και κάτω πόλη αντίστοιχα, ενώ επιπλέον συνδέεται με την οχυρωμένη ακρόπολη στο διπλανό πετρώδη λόφο του Αγίου Μάρκου, ως μέρη μιας ενιαίας πολιτικά και διοικητικά πόλης.

            Η ανασκαφή που θα παρουσιάσουμε δεν έχει σχέση με τις ανάγκες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά με έργα του Δήμου Πτολεμαΐδας. Κατά το 2008, και κατά τις εργασίες κατασκευής αγωγού ύδρευσης στο αγροτεμάχιο αρ. 61, εντοπίστηκε νεκροταφείο στους πρόποδες του λόφου Αη-Μάρκος, από το οποίο ανασκάφηκαν 25 ταφές σε πλάτωμα, αμέσως πάνω από τα τελευταία προς βορράν σπίτια του χωριού, οι οποίες εντάσσονται στον 4ο-3ο αι π.Χ., ενώ παράλληλα διαπιστώσαμε ότι ανήκουν σε μεγάλο νεκροταφείο με ένταξη στην Αρχαϊκή-Κλασική, καθώς και την Ελληνιστική Εποχή. Πολλές από τις ταφές είχαν παραμείνει ασύλητες και έφεραν μεγάλο αριθμό κτερισμάτων, κυρίως πήλινων αγγείων, μία έφερε πέντε χάλκινα αγγεία και δύο από ένα ζεύγος χρυσά σκουλαρίκια, ενώ τα νομίσματα ήταν Κασσάνδρου, Δημητρίου Πολιορκητή και Αντιγόνου Γονατά. Μάλιστα με τον εντοπισμό του νεκροταφείου αυτού απαντήθηκαν επιτέλους τα ερωτήματά μας σχετικά με τον ή τους χώρους προέλευσης παλαιών ευρημάτων που είχαν περισυλλεγεί πριν το 1970 και θεωρούσαμε βέβαιο ότι αποτελούσαν κτερίσματα τάφων.

Η συνέχεια του νεκροταφείου διαπιστώθηκε σε χαμηλότερο επίπεδο, στα δεξιά του αγροτικού δρόμου που οδηγεί από τη Μαυροπηγή στην Ασβεστόπετρα κατά τη διάνοιξη του αγωγού τηλεθέρμανσης, ο οποίος στο σημείο αυτό βρίσκεται παράλληλα και σε μικρή απόσταση με τον αγωγό ύδρευσης. Εντοπίστηκαν συνολικά 43 ταφές, όλες είναι λακκοειδείς, λαξευμένες στο όχι και τόσο μαλακό βραχώδες έδαφος, στις περισσότερες από τις οποίες διασώθηκαν κτερίσματα. Τις γυναίκες συνόδευαν πυξίδες, μυροδοχεία, ειδώλια και τρεις έφεραν από ένα ενώτιο (μία χρυσό με λεοντοκεφαλή, μία χάλκινο κρίκο και η τρίτη χάλκινο σε σχήμα ωμέγα). Στην τοποθέτηση των κτερισμάτων δεν υπάρχει καθορισμένο σημείο, αρκετές ταφές έφεραν πολυπληθή αντικείμενα (οι ασύλητες τφ 4, 5, 8, 15, 18) και στην πλειονότητά τους πρόκειται για πήλινα αγγεία.

Εξαιρετικά ενδιαφέρον και δυσερμήνευτο είναι το γεγονός της ύπαρξης οπών στα κρανία τριών συνολικά σκελετών. Η οπές είναι πολύ μικρές, μόλις 0,01 μ., οπότε μάλλον πρέπει να αποκλειστεί χειρουργική επέμβαση. Η σύμπτωση από φθορά μάλλον αποκλείεται και υποθέτουμε ότι έγινε μεταθανάτια στο πλαίσιο ταφικού εθίμου, άγνωστου σε μας.

Από το σύνολο των 88 πήλινων αγγείων αντιπροσωπεύονται σε μεγαλύτερο αριθμό τα σκυφίδια, ακολουθούν οι αμφορείς, τα μυροδοχεία, οι πυξίδες, οι οινοχόες και πρόχοι, τα πινάκια και οι κάνθαροι. Σημαντικό είναι το γεγονός της ύπαρξης 13 νομισμάτων (Κασσάνδρου, Αντιγόνου Γονατά, Φιλίππου Ε), τα οποία συνηγορούν στην ένταξη των αγγείων και συμβάλλουν στην κατάρτιση συνόλων με ακριβή χρονολόγηση. Πολλά είναι τα αγγεία τοπικών εργαστηρίων, γεγονός σημαντικό για την ύπαρξη οργανωμένης και ακμαίας πόλης με δικά της εργαστήρια. Τα κοσμήματα ήταν λίγα, ενώ τα φάλαρα και ο χαλινός αποτελούν σπάνια εξαρτήματα ιπποσκευής και ενδιαφέρουσες μαρτυρίες για την ενασχόληση των κατοίκων με τα άλογα και την αγάπης τους γι’ αυτά.

            Τόσο από τα πήλινα αγγεία όσο και από τα νομίσματα προκύπτει η ένταξη στο β΄ μισό του 4ου και στο α΄ του 3ου αι. π.Χ. για την πλειονότητα των τάφων. Ωστόσο η ταφή 18 προκύπτει πρωιμότερη από την παρουσία του ερυθρόμορφου ασκού-ηθμού, ενώ η παρουσία νομίσματος με ένταξη πριν τα μέσα του 4ου αι. π.Χ., όπως και του χάλκινου ενωτίου σε σχήμα κεφαλαίου ωμέγα, ανεβάζει χρονολογικά τη χρήση του χώρου ως νεκροταφείου. Παράλληλα σημαντικός αριθμός ταφών εντάσσονται και στο υπόλοιπο του 3ου με α΄ μισό του 2ου αι. π.Χ., όπως μαρτυρούν και η κεραμεική και τα νομίσματα.

Στον ίδιο χώρο ένας πίθος και 13 λάκκοι μικρών διαστάσεων, από το εσωτερικό των οποίων περισυλλέξαμε κεραμεική τροχήλατη και ελάχιστη χειροποίητη, δηλώνει χρήση του χώρου στα προϊστορικά χρόνια και μάλιστα ένας λάκκος χρησίμευσε για ανακομιδή οστών και ενός κόπηκε το βορειοανατολικό άκρο από τη λάξευση λάκκου ταφής.

    

                               Γεωργία Καραμήτρου-Μεντεσίδη

 

 

          

 

                       

            

 

  

         

 

 

«ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟ ΦΡΑΓΜΑ ΙΛΑΡΙΩΝΑ (ΑΛΙΑΚΜΩΝ): Η ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΣΤΙΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΤΙΟ ΚΑΙ ΠΑΝΑΓΙΑ ΔΙΠΟΡΟΥ ΓΡΕΒΕΝΩΝ» 

            Ο Αλιάκμων, ο μεγαλύτερος σε μήκος ποταμός εντός ελληνικών συνόρων (297 χλμ. έως τις εκβολές του στο Θερμαϊκό κόλπο) έχει αλλοιωθεί από τα φράγματα, θυσία στο βωμό για την αντιμετώπιση του ενεργειακού προβλήματος της χώρας. Στις κοιλάδες και τις πεδινές ζώνες του Αλιάκμονα, ιδιαίτερα σε αυτή του μέσου ρου, αναπτύχθηκαν ήδη από τα προϊστορικά χρόνια σημαντικές εγκαταστάσεις, οι οποίες εξελίχθηκαν σε σημαντικές πόλεις στα πρώτα ιστορικά χρόνια. Στα φαράγγια και τις στενωπούς του αναπτύχθηκαν από τα βυζαντινά χρόνια τα κάστρα-φρούρια, οι πόλεις κοντά σε αυτά και οι μοναστηριακές εγκαταστάσεις στα πιο δυσπρόσιτα σημεία. Το πρόγραμμα διάσωσης, έρευνας και μελέτης που αρχίσαμε από το 1985 αφορά στις δεκάδες θέσεις (περί τις 125, οι περισσότερες προϊστορικές) κατά μήκος του μέσου ρου του Αλιάκμονα από την Αιανή έως το Βελβεντό, που καλύπτονται σήμερα για πολλούς μήνες από τα νερά της τεχνητής λίμνης του φράγματος Πολυφύτου και αποτελούσαν την αγροτική περιοχή των Δήμων Αιανής, Ελίμειας, Σερβίων, Βελβεντού, και τα χωράφια των χωριών Ρυμνίου, Γουλών, Αυλών και Κρανιδίων, Καισάρειας, Σπάρτου, Λευκάρων και Νεράιδας, σε απόσταση μήκους 30 χλμ. και πλάτους 2 με 3 χλμ.

            Ο νέος χάρτης με πληττόμενους αρχαιολογικούς χώρους από 20 το 2006 περιλαμβάνει 23. Η θέση Κουρούνες Παναγιάς με επιφανειακά ευρήματα χειροποίητη και τροχήλατη κεραμεική, που δεν πρόκειται να κατακλυστεί αλλά γειτνιάζει με διάνοιξη περιμετρικού (παραλίμνιου δρόμου), και ήδη ερευνήθηκε. Τα ίδια ισχύουν και για τον αρχαιολογικό χώρο στη θέση Βραστερά Δήμητρας, στον οποίο μετά από δοκιμαστικές τομές προέκυψε ότι δεν θίγονται ανθρωπογενείς επιχώσεις μιας σημαντικής νεολιθικής θέσης, με ένταξη από την κεραμεική και τα ειδώλια στην Αρχαιότερη και Μέση Νεολιθική Εποχή, γεγονός που ανεβάζει τον αριθμό των θέσεων με όμοια ένταξη σε 20 στον Νομό Γρεβενών. Αντίθετα ο αρχαιολογικός χώρος στη θέση Βλάχος Νεοχωρίου θα κατακλυστεί και πρόκειται για εκτεταμένο οικισμό, μάλλον ιστορικών χρόνων, ενώ η ποσότητα χειροποίητης κεραμεικής αποδεικνύει και χρήση του στα προϊστορικά χρόνια.  Ανασκαφή στον αρχαιολογικό χώρο θέσης Κτιο Διπόρου

Έχουμε αναφέρει ότι οι δύο χώροι που παρουσιάζουμε μας ήταν γνωστοί από τους πρώτους-πρώτους, βρίσκονται ακριβώς στο πρώτο πλάτωμα μετά από τη σχετικά χαμηλή αριστερή όχθη του Αλιάκμονα, σ’ ένα ιδιαίτερα όμορφο τοπίο και ότι λόγω της μικρής απόστασης που τις χωρίζει ανήκουν πιθανότατα στον ίδιο μεγάλο οικισμό, που έχει τα χαρακτηριστικά μιας ευρείας πόλης που εκτεινόταν σε παραποτάμια περιοχή αλλά, συγχρόνως, μπορούσε να χρησιμοποιεί ως χώρο κατοίκησης και καταφυγής τις πλαγιές γειτονικών λόφων. Η χρήση του χώρου προγενέστερα, στην Ύστερη Εποχή Χαλκού και Εποχή Σιδήρου, τεκμηριώνεται από σποραδικά ευρήματα και τη χειροποίητη μακεδονική-δωρική κεραμεική με αμαυρόχρωμη διακόσμηση, ενώ κατά τα έτη 2008 και 2009 ανασκάφηκαν κατάλοιπα της Πρώιμης Εποχής Χαλκού, της Νεολιθικής Εποχής, καθώς και νεκροταφείο των αρχαϊκών, κλασικών και ελληνιστικών χρόνων, καθώς και μεταχριστιανικό.

Στη θέση Κτιο διακρίνονται δύο τομείς με ευρήματα διαφορετικών χρονολογικών περιόδων. Στον Ανατολικό Τομέα κυριαρχούν οι αρχαιότητες, οικιστικά κατάλοιπα και μεγάλος ορθογώνιος κεραμεικός κλίβανος των ελληνιστικών χρόνων, ενώ βόρεια και κυρίως δυτικά σε μικρή απόσταση αποκαλύψαμε αρχαιότητες προϊστορικών χρόνων, της Νεότερης Νεολιθικής και της Πρώιμης Εποχής Χαλκού. Στα κατάλοιπα των ελληνιστικών χρόνων ολοκληρώσαμε την ανασκαφή του στρώματος καταστροφής που εκτεινόταν σε χώρο που περικλείεται από τους τρεις σωζόμενους τοίχους, καθώς και του πλήθους απορριμμάτων κοντά στον κλίβανο με ενδεικτικά τα στόμια μακεδονικών αμφορέων αλλά και στηρίγματα για το ψήσιμο των αγγείων. Σχετικά κοντά, γύρω στα 13 μ. από τον κλίβανο, εντοπίστηκαν τέσσερις απορριμματικοί λάκκοι, και άλλοι τρεις βορειότερα, ορισμένοι από τους οποίους περιείχαν μεγάλη ποσότητα χειροποίητης κεραμεικής με ένταξη στην Τελική Νεολιθική-Πρώιμη Εποχή Χαλκού και χαρακτηριστικά δείγματα τις οριζόντιες σωληνωτές λαβές. Εκεί βρέθηκαν ακόμη τέσσερα δυσερμήνευτα σωληνωτά αντικείμενα από ωμό πηλό με ανώμαλη επιφάνεια και μικρή οπή, οστά ζώων, λεπίδες πυριτόλιθου, ένας πέλεκυς, αλλά και φυσικοί αστράγαλοι.

Στο Δυτικό Τομέα της ανασκαφής αποκαλύφθηκε άλλη εικόνα από εκείνη του ανατολικού. Εδώ εντοπίστηκαν δύο διαδοχικά στρώματα προϊστορικής περιόδου και συγκεκριμένα Νεότερης Νεολιθικής και Πρώιμης Εποχής Χαλκού, που καταλάμβαναν έκταση 100 τ.μ. Εντοπίστηκε κατοικία σε κυκλικό σχεδόν χώρο (διαμέτρου 3,5Χ4,20 μ.) που ορίζεται από αργούς λίθους σε διπλή σειρά και θυραίο άνοιγμα, πλάτους 0,60 μ. Στα νότια ανασκάψαμε όρυγμα επίμηκες (3,50Χ2,20 μ.) με έντονα ίχνη καύσης, που μπορούμε να ερμηνεύσουμε επίσης ως κατοικία, ενώ με κριτήριο το σχετικά μεγάλο μέγεθος και το μικρό βάθος θεωρούμε ότι και ο Λάκκος 2 αποτελούσε κατοικία και το ίδιο υποστηρίζουμε και για το Λάκκο 4 με βάθος μεγαλύτερο. Η λιθορριπή από αργές πέτρες σε μήκος 10 και πλάτος 3,20 μ. φαίνεται περιέβαλε κατοικίες. Τόσο από τις κατοικίες όσο και από τέσσερις λάκκους περισυλλέξαμε ενδιαφέρουσα κεραμεική, πήλινα ειδώλια, περίαπτα, λίθινα εργαλεία.

Είναι βέβαιο ότι τα παραπάνω προϊστορικά στρώματα έχουν διαταραχθεί από μεταγενέστερες παρεμβάσεις, καθώς ο συγκεκριμένος χώρος χρησιμοποιήθηκε μεταχριστιανικά και ως νεκροταφείο. Στις 26 ταφές του 2008, που οι περισσότερες οριοθετούνταν από λίθους και βρίσκονταν σε πυκνή διάταξη, αυξήθηκαν σε 48 κατά την έρευνα του 2009. Οι περισσότερες ταφές ήταν ανοιγμένες στο σκουρόχρωμο χώμα του υποκείμενου προϊστορικού-νεολιθικού στρώματος. Μάλιστα από τον πυθμένα της ταφής 27 (όταν αφαιρέθηκαν τα οστά) περισυλλέξαμε πήλινο νεολιθικό ειδώλιο. Μεγάλος αριθμός ταφών, ανέρχονται σε 35, έφεραν πήλινα αγγεία, εκ των οποίων αρκετά πλασμένα με τα χέρια, πολλά σιδερένια μαχαιρίδια και δύο μικρές αιχμές βελών. Τα τρία χάλκινα νομίσματα, ενωμένα μεταξύ τους (από την ταφή 32) μας παραπέμπουν στον 9ο αιώνα μ.Χ., σύμφωνα με την ταύτισή μας με κοπή Κωνσταντινουπόλεως από τον Κωνσταντίνο, γιο του Βασιλείου Α΄, 868-879 μ.Χ.

Νεκροταφείο αρχαϊκών-κλασικών-ελληνιστικών χρόνων

Μεγάλη ήταν η έκπληξή μας από τον εντοπισμό στο Δυτικό Τομέα πρώιμων ταφών σε μια έκταση περίπου 200 τ.μ. Πρόκειται για λακκοειδείς ταφές, 24 προς το παρόν, με εξαίρεση την κιβωτιόσχημη από πλάκες ταφή 57 και τους εγχυτρισμούς των ταφών 52 και 53 (συνεχίσαμε τον αύξοντα αριθμό των ύστερων βυζαντινών ταφών, δηλαδή από το 49 κ.ε.). Από τις 24 ταφές οι 17 ήταν κτερισμένες και οι 7 ακτέριστες. Όπως αναφέραμε η σύληση και η διατάραξη δεν είναι εκτεταμένη, αλλά όχι και άγνωστη, όπως αποδεικνύει τόσο ο εντοπισμός μιας σιδερένιας αιχμής δόρατος όσο και τέσσερα πήλινα αγγεία (άωτο σκυφίδιο και σκύφος, ληκύθιο και κλειστό αγγείο), που βρέθηκαν εκτός των ταφικών λάκκων. Από τις ταφές δέκα εντάσσονται στην Αρχαϊκή-Κλασική Εποχή (τέλη 6ου έως α΄ μισό 5ου αι. π.Χ.), από τις οποίες έξι έφεραν εξάλειπτρα. Σπάνια είναι τα εισαγμένα αγγεία, όπως αττική λήκυθος με μελανόμορφη διακόσμηση από όρθια ανθέμια και μελαμβαφής σκύφος. Έχουμε ήδη επισημάνει από την ανασκαφή του νεκροταφείου στη θέση Κεραμαριό Παλιουριάς Δεσκάτης τη μεγάλη παραγωγή τοπικών κεραμεικών εργαστηρίων από την Αρχαϊκή Εποχή στον Νομό Γρεβενών, γεγονός που αποδεικνύει αφενός τις πλούσιες επαφές με κοντινές και μακρύτερες περιοχές και αφετέρου υψηλό βιοτικό επίπεδο των κατοίκων, οι οποίοι ζούσαν σε πολυπληθείς και οργανωμένες πόλεις, όπως απέδειξε η έρευνα των τελευταίων δεκαετιών. Οι ταφές που εντάσσονται στα τέλη του 4ο αι. π.Χ. και ακολούθως στην Ελληνιστική Εποχή έφεραν ενδιαφέροντα αγγεία και μία συνοδευόταν από νόμισμα Αντιγόνου Γονατά (277-270 π.Χ.).

 

Ανασκαφή στον αρχαιολογικό χώρο θέσης Παναγιά Διπόρου

            Είχαμε ήδη επισημάνει, και επιβεβαιωθήκαμε με την πρόοδο της ανασκαφής σε μεγάλη έκταση και διάφορους τομείς, την ανυπαρξία οικοδομικών καταλοίπων κανονικού οικιστικού ιστού και μάλιστα παρά την αποκάλυψη πιθεώνα από πέντε πίθους στη σειρά, άλλων μεμονωμένων, καθώς και την αποκάλυψη δύο κεραμεικών κλιβάνων. Μολονότι η έρευνά μας δεν επεκτείνεται εκτός χώρου χρήσης και κατάκλυσης, όπου ενδεχομένως θα μπορούσε να αποκαλυφθεί περιοχή οργανωμένης πόλης, θεωρούμε πιθανό ότι στο χώρο κοντά στο ποτάμι αναπτύσσονταν διαχρονικά εποχιακές αγροτοποιμενικές εγκαταστάσεις. Τα οικιστικά κατάλοιπα περιλαμβάνουν δωμάτιο ενός οικήματος και ένα τοίχο με στρώματα καταστροφής, βοτσαλωτό δάπεδο, συνολικά εννέα πίθοι, ενώ για δύο λάκκους μεγάλων διαστάσεων, που περιείχαν ελληνιστική κεραμεική και χειροποίητη υποθέτουμε ότι αποτελούσαν χώρους κατοίκησης. Περισυλλέξαμε επίσης τους σκελετούς τριών αλόγων, που δεν ανήκαν σε ταφές. Οι δύο ταφές που αποκαλύφθηκαν το 2009 ήταν μεταχριστιανικών χρόνων, ενώ ο εντοπισμός συστάδας αρχαϊκών ευρημάτων από κορινθιακό αρύβαλλο, με εξίτηλη παράσταση σειρήνας, διάδημα από χάλκινο στενό έλασμα, δύο χάλκινα ενώτια και πέντε σιδερένια αδιάγνωστα αντικείμενα, θεωρούμε ότι προέρχονται από ταφή, της οποίας τα οστά διαβρώθηκαν. Άλλωστε σε πολύ κακή κατάσταση είχαν αποκαλυφθεί και τα οστά των πέντε παιδικών ταφών παρόμοιας χρονολογικής ένταξης, που ανασκάψαμε το 2007.

Ως περίβολο Ύστερης Εποχής Χαλκού ερμηνεύουμε σειρά λίθων από μικρούς και μεγάλους αργούς λίθους, οι οποίοι εδράζονται στο φυσικό έδαφος. Από το χώρο περισυλλέξαμε όστρακα της κατηγορίας της μακεδονικής-δωρικής κεραμεικής με αμαυρόχρωμη διακόσμηση, στην ίδια εποχή πιστεύουμε ότι εντάσσονται δύο λάκκοι ακανόνιστου σχήματος με όμοια κεραμεική, καθώς και εστία οριοθετημένη με λίθους σε κυκλική διάταξη, ενώ η κατοίκηση σ’ αυτή την εποχή επιβεβαιώνεται και από ευρήματα διάσπαρτα στο χώρο.

Στα κινητά ευρήματα του χώρου, πέραν της κεραμεικής που αναφέραμε ήδη, συγκαταλέγονται διάφορα σιδερένια και χάλκινα αντικείμενα, όπως χάλκινη οκτώσχημη πόρπη από σύρμα κυκλικής διατομής, χάλκινη τοξωτή πόρπη, χάλκινο δαχτυλίδι και αγκίστρι. Επίσης χάλκινο ακτινωτό τμήμα από τροχό, χάλκινο τμήμα λαβής αγγείου. Ορισμένα λίθινα τριπτά και πελεκητά εργαλεία αποδεικνύουν τη χρήση του χώρου και σε προγενέστερες χρονικά περιόδους, πέραν αυτών που έχουν τεκμηριωθεί ανασκαφικά.

 

   

                         Γεωργία Καραμήτρου-Μεντεσίδη    

 

 

            

 

           

 

                            

 

                           

 

                               

     

 

 

 

 

ΠΡΟΚΗΡΥΞΕΙΣ

2013

2014

 

Ωράριο Λειτουργίας

Θερινό: Δευτέρα ως Παρασκευή 8.00 – 15.00.

Σάββατο – Κυριακή: 8.30 – 18.00

ΣΥΝΔΕΔΕΜΕΝΟΙ Online

Έχουμε 26 επισκέπτες συνδεδεμένους

FOOTER_LINE1 Designed by JoomlArt.com.